Wat zijn nutriënten

Nutriënten of voedingsstoffen zijn nutritionele moleculen in de voeding. Er zijn meer dan 50 nutriënten bekend, die via de voeding opgenomen worden door het organisme. De opname van nutriënten vindt plaats in het spijsverteringsstelsel. Daar worden ze via verschillende chemische processen uit de voeding gehaald en aan het bloed afgegeven. Het bloed transporteert de verteerde nutriënten naar alle lichaamscellen, waar ze hun functie uitoefenen.
De term voedingsstof mag niet verward worden met voedingsmiddel. Een voedingsmiddel kan meerdere nutriënten of voedingsstoffen bevatten. Een Europese Richtlijn geeft aan dat alle nutriënten en hun hoeveelheden op de verpakking van een voedingsmiddel vermeld moeten staan.  
Het lichaam kan de meeste nutriënten niet zelf aanmaken en moeten daarom dagelijks via de voeding opgenomen worden. Daarom zijn de meeste nutriënten essentieel.

Waarvoor dienen nutriënten

De nutriënten spelen een belangrijke rol bij tal van fysiologische functies die nodig zijn voor de levensprocessen van de mens, zoals de opbouw en het herstel van de cellen in het lichaam, de energievoorziening en het regelen van alle processen die in het lichaam plaatsvinden. Voorbeelden hiervan zijn de opbouw en het behoud van de botten en de tanden, vitaliteit, de groei, de goede werking van de immuniteit, het hormoonstelsel, het zenuwstelsel en de hersenen, de spieren waaronder ook het hart en de energievoorziening. Sommige nutriënten zijn ook antioxidanten die onze cellen beschermen tegen beschadiging door oxidatieve stress veroorzaakt door vrije radicalen.
Elke voedingsstof heeft zijn eigen functie in het lichaam. Daarom is het belangrijk om zo gevarieerd mogelijk te eten. Pas zo kunnen we voorkomen dat we bepaalde tekorten hebben, waardoor sommige fysiologische processen mank gaan lopen en ons ziek maken. Nutriënten spelen dus een belangrijke rol in het behoud van een goede gezondheid.

De soorten nutriënten

  • Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren en dienen hoofdzakelijk als bouwstof voor verschillende lichaamscellen zoals de spieren, de organen, het zenuwstelsel, de hormonen, de immuniteitscellen, de bloedcellen, de enzymen, en nog veel meer. Indien nodig kunnen eiwitten ook gebruikt worden om energie te produceren.
  • Koolhydraten zijn afkomstig van zetmeel en suikers. Ze worden in het lichaam afgebroken tot glucose, die nodig is als brandstof voor de cellen. De spieren en de hersenen zijn de grootste verbruikers van glucose als brandstof. Als we er te veel van eten, worden ze opgeslagen in de lever of omgezet in vetten en vervolgens opgeslagen als vetweefsel.
  • Vetten bestaan uit verschillende soorten vetzuren. Vetzuren zijn een belangrijke bouwstof voor de hersenen, de hormonen en de celmembranen. Daarnaast dienen ze ook als brandstof. Als we er te veel van eten worden vetten opgeslagen als vetweefsel.
  • Vitaminen zijn belangrijke cofactoren die nodig zijn om de vele fysiologische processen te ondersteunen. Vitaminen leveren geen energie, maar ze zijn nodig om te helpen bij het vrijmaken van energie uit de koolhydraten, de eiwitten en de vetten.
  • Mineralen en spoorelementen hebben verschillende functies: bouwstoffen, cofactoren voor chemische processen in het lichaam en de elektrolytenbalans tussen verschillende lichaamsmilieus en de neurotransmissie. Mineralen leveren ook geen energie, maar spelen wel een rol in de energieproductieprocessen.

Andere nutriënten

De fysiologische processen in het lichaam hebben ook nog andere stoffen nodig om het lichaam gezond te houden.

  • Ons lichaam bestaat voor 55 à 60% uit water. Bij zuigelingen ligt dat percentage hoger, bij oudere mensen lager. Water is nodig voor het transport van de voedingsstoffen en voor de temperatuurregeling. Omdat water ook nodig is om de afvalstoffen van de chemische reacties uit ons lichaam te verwijderen, moeten we dagelijks onze voorraad water bijtanken.
  • Vezels zijn een groep zeer uiteenlopende stoffen van plantaardige oorsprong met als gemeenschappelijke eigenschap dat ze in de dunne darm van de mens niet door lichaamseigen enzymen verteerd of opgenomen worden. Er bestaan verschillende soorten voedingsvezels met hun specifieke functies. Bepaalde vezels nemen veel water op en vergemakkelijken de darmtransit, andere dienen als voedsel voor de gezonde darmbacteriën of darmflora en nog andere verbeteren de insulinegevoeligheid na een maaltijd zodat de bloedsuikerspiegel vermindert.
  • Enzymen zijn eiwitten die ervoor zorgen dat de spijsvertering kan plaatsvinden. Enzymen kunnen deels door het lichaam aangemaakt worden met de hulp van vitaminen. Omdat de lichaamseigen synthese ontoereikend is, moeten ze eveneens via de voeding opgenomen worden. Ook hier zit de natuur goed in elkaar want de nutriënten zitten meestal samen met de juiste enzymen in de voedingsmiddelen.
  • De bioactieve stoffen worden eigenlijk niet tot de voedingsstoffen gerekend omdat hun behoefte nog niet is vastgesteld, maar we weten intussen dat ze eveneens een rol spelen voor het behoud van onze gezondheid. Een aantal voorbeelden hiervan zijn bioflavonoïden, carotenoïden, fytosterolen, isoflavonen, glucosinolaten, polyfenolen, prebiotica, carnitine, taurine, choline, co-enzym Q10, creatine, …

Micro- en macronutriënten

Nutriënten of voedingsstoffen kunnen vanuit verschillende invalshoeken ingedeeld worden. In het kader van een evenwichtige voeding is het belangrijk om het onderscheid te kennen tussen micro- en macronutriënten.

  • Eiwitten, koolhydraten en vetten zijn macronutriënten omdat ze in grote hoeveelheden in de voeding voorkomen en ons lichaam er veel van nodig heeft. Deze voedingsstoffen worden dan ook gemeten in grammen.
  • Vitaminen, mineralen en spoorelementen komen in veel kleinere hoeveelheden voor in de voeding en ons lichaam heeft er ook maar heel weinig van nodig. Deze micronutriënten worden gemeten in milligrammen (mg), of zelfs soms in microgrammen (mcg of µg).

Natuurlijke en synthetische nutriënten

  • Natuurlijke nutriënten vinden hun ontstaan in de natuur en kunnen zowel van plantaardige als van dierlijke oorsprong zijn.
  • Synthetische nutriënten zoals aspartaam of bepaalde voedingsadditieven zijn stoffen die kunstmatig in een laboratorium gemaakt zijn. Soms is hun structuur totaal verschillend van stoffen die in de natuur voorkomen. Belangrijk om weten is dat synthetische nutriënten biochemisch gezien meestal een veel lagere activiteit hebben. Geef steeds je voorkeur aan voedingssupplementen met laag gedoseerde, maar natuurlijke nutriënten. Hun activiteit kan 3 tot 40 maal hoger liggen dan deze van synthetische nutriënten, terwijl ze je lichaam veel minder belasten. Verwar de hogere prijs van laag gedoseerde natuurlijke supplementen niet met de lage prijs voor hoog gedoseerde synthetische supplementen. Natuurlijke nutriënten genieten altijd de voorkeur als het om de gezondheid van je lichaam gaat.  
  • Natuuridentieke nutriënten zeggen niets over hun herkomst, maar over de chemische structuur. Natuuridentieke nutriënten hebben exact dezelfde molecuulsamenstelling als natuurlijke nutriënten. Zowel hun opbouw als hun driedimensionale structuur en werking komt overeen met die van natuurlijke voedingsstoffen.
    De oorsprong van natuuridentieke nutriënten kan zowel natuurlijk als synthetisch zijn, of een combinatie van beide. Voorbeelden hiervan zijn L-carnitine en trans-co-enzym Q10 zoals ze gebruikt worden in voedingssupplementen tegenover D-carnitine en cis-co-enzym Q10 zoals ze in de natuur voorkomen.

Hoeveel nutriënten hebben we nodig

Om goed te kunnen functioneren heeft het lichaam alle nutriënten nodig, van de ene al meer dan de andere. De natuur is hier perfect op afgestemd. Wat het meeste voorkomt in de voeding zijn ook de stoffen waarvan we het meeste nodig hebben: de macronutriënten. Van de micronutriënten die in kleinere hoeveelheden voorkomen in de natuur, hebben we ook veel minder nodig. ‘Meer’ betekent echter niet ‘overdrijven’ en ‘minder’ betekent ook niet ‘geen’. Alle nutriënten zijn nodig. Bij het weglaten van één of meerdere nutriënten in je dieet ontstaan tekorten, en dit kan je ziek maken.

Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid

De Commissie Voedingsnormen van de Hoge Gezondheidsraad heeft voor bijna alle vitamines en mineralen aanbevelingen opgesteld in verband met de hoeveelheden die gezonde mensen dagelijks nodig hebben. Deze aanbevelingen worden de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) genoemd.